گسترده نوشتار

1394/5/26 دوشنبه 09:22 ب.ظ
نقدي بر برنامه خندوانه و تفكرات آشپزخانه اي

چند ماهى ست كه برنامه ى خندوانه در تلويزيون ايران - شبكه نسيم اجرا مى شود. اين برنامه تا حدود زيادى مورد اقبال عمومى قرار گرفته و بطور ويژه حضور شخصيت جناب خان با اجراى بى نقص محمد بحرانى بار بزرگى از سهم موفقيتِ سرى اخير اين برنامه را به دوش مى كشد.

اين مورد توجه قرار گرفتن، تيم اتاق فكر تهيه كننده ى خندوانه را گويا بر آن داشت تا از بستر موجود جهت تبليغ سياستهاى رسمى حاكميت و از جمله الگوى رسمى خانواده ى مدنظر دستگاههاى تبليغاتى ايشان، مشابه با بسيارى از برنامه هاى تلويزيون نهايت استفاده را ببرند. از جمله ويژگيهاى اين الگو، نقش پُر رنگ قايل شدن براى زن بعنوان مادر و البته زنِ خانه دار است.

بخش قابل توجهى از مهمانان خندوانه از ميان زنانى موفق هستند كه هر كدام در رشته ى فعاليت خود در زمره ى بهترين ها هستند. و در مواردى حتا اولين ها در رشته اى كه فعاليت مى كنند.

اين اما يك روى سكه و بلكه روى خوب سكه است!

روى ديگر سكه در لايه ى پنهان موجود در سياستهاى كلى حاكم بر تلويزيون خودنمايى مى كند. آنجا كه تفكر آشپزخانه اى خود را به رخ مى كشد. از حضور زنان مهمان حاضر در استوديو در صندلى هاى پشتى و تعداد اندكشان (در مقايسه با مردان) كه كمتر مقابل دوربين و ديد بيننده ى تلويزيونى حاضر شوند تا آنجا كه سوال مشترك از تمام زنها اين است كه چه غذايى را خوب درست مى كنيد؟ وقتى سر كار هستيد فرزندانتان چه مى كنند؟ آيا ناراحت نيستيد كه فرزند شما در خانه به شما نياز دارد و شما سركار هستيد؟ (كه اين آخرى در برنامه اى كه ريما رامين فر ميهمان برنامه بود به شديدترين و زشت ترين شكل ممكن تا سرحد اينكه رامين فر دچار عذاب وجدان شود از اينكه شاغل است، پيش برده شد!) يا آنجا كه وقتى جايزه براى مردان حاضر در استوديو، نقدى و براى خانم ها محصولات غذايى "يك و يك" مى شود، مجرى بيان مى كند كه چه جالب و به جا و درست تقسيم شد جوايز! (نقل به مضمون(

شايد بتوان رامبد جوان را بعنوان مجرى اين برنامه در مشاركت در بيان اين جملات و اجراى اين اهداف پنهان و آشكار، مستقيم يا غيرمستقيم مقصر دانست و از اين موضوع متحير هم شد. بى شك رامبد جوان در اجراى سياستهاى اتاق فكر خندوانه، سهمى در ترويج اين تفكر آشپزخانه اى در اين برنامه دارد. او از توان اجرا و هنر ارتباط گرفتن با مخاطب در القاى مطلبش به وى، نهايت استفاده را مى برد. اما آيا تنها تقصير متوجه رامبد جوان است؟ من معتقدم كه نه! رامبد مجرى اين تفكر در اين برنامه است و سهمى از تقصير را دارد اما تمام تقصير را خير.

رسانه ى حكومتى تلويزيون در اجراى سياستهاى ضد زن مصوبى كه از دوره ى احمدى نژاد بطور جدى ترى تصويب و تأييد شد و چند سالى ست كه اجرا مى شود با تمام توان تلاش دارد كه زن ايرانى را كه سالهاست از آشپزخانه خارج شده به اين مكانِ از ديد آقايان مقدس! بازگرداند. دستگاههاى تبليغاتى نشست و سمينار مى گذارند، بودجه هاى كلان صرف مى كنند، سريال مى سازند، از چهره هاى مقبول افكار عمومى بهره مى كشند، در ادارات ساعات كار زنان را در اقدامى عوامفريبانه كاهش مى دهند، بسته هاى تشويقى براى زايمان هاى متعدد پيشنهاد مى كنند، و خلاصه به هر ريسمانى چنگ مى زنند تا زن ايراني به آشپزخانه بازگردد كه اگر برنگردد از ديد برخي از آقايان غرب زده و فرنگي شده است!

اما اينها در چه بسترى اجرا مى شود؟ آيا افكار عمومى با آن همراه است؟ آيا زنان تسليم اين "صحنه آرايى هاى خطرناك" مى شوند؟ من به اتكاى مشاهدات ساليان در مبارزات فعالين حقوق زنان و به خاطر آنچه در نگاه و طرز فكر دختران جوان، و همينطور ميزان بالاى مشاركت جويى ايشان مى بينم و البته به لطف دسترسى دختران جوان و زنان ميانسال به رسانه هاى آزاد و شبكه هاى اجتماعى كه پيام رسان حقوق و شرايط برابر زنان با مردان هستند، يقين دارم تفكر آشپزخانه اى محكوم به شكست است. حتا اگر دوپينگ خندوانه ها را داشته باشد!

اما راستى آنچه حاكميت را به اين طمع مى اندازد، چراغ سبزش را از كجاها مى گيرد؟ معتقدم از رسوباتِ ذهنىِ جنسيت زده ى تاريخى اى كه در طرز فكر بخش قابل توجهى از افراد جامعه اعم از زن و مرد، كماكان وجود دارد.

نگاه كنيد به برنامه ى يكشنبه شب ١١ مرداد ١٣٩٤ كه سعيد آقاخانى عليرغم متأهل و داراى دو فرزند بودن در ظاهر براى شوخى!! و تحريك جناب خان سينه را سپر مى كند و از قصد خود براى زن مجدد گرفتن و اينبار از آبادان مى گويد و تمام حاضران در استوديو دست و جيغ و هورا مى كشند و شادى مى كنند!! (راستى نمى شد براى تحريك جناب خان مى گفتند براى برادر يا يكى از بستگان سعيد آقاخانى قصد دارند به خواستگارى احلام بروند؟ توجه كنيم اين برنامه توليدى ست و مى توان به راحتى بخشى از آنرا حذف كرد، اما عجيب است كه با ديدن اين قسمت خلاف عرف و خانواده ستيز، گويا به عاشقان حذف در صدا و سيما كه اغلب بر اين اعتقادند كه بايد هر چيز بد و ناشايست حذف شود تا همه به زور هم كه شده به بهشت بروند، برنمى خورد!

نبايد باشند اما هنوزهستند مردانى كه زنى را مى پسندند كه هم اجتماعى باشد و تحصيلكرده و هم همزمان (و البته به اجبار!) قرمه سبزى اش هم جاافتاده باشد! و دَم از حقوق برابرش با مرد هم نزند! و البته زنانى آتش به كوره‌ي زن ستيزي مي زنند كه معتقدند هر چه باشد او مرد است و تو (يا من) زن!

نبايد باشد اما هنوز ارزش است كه زنى خود را در نقش مادرى اش ذوب كند و از تمام موقعيت هاى شخصى اش كه سالها براى آن زحمت كشيده و هزينه ى مادى و معنوى پرداخت كرده بعد از مادر شدن و در چشم بر هم زدنى چشم بپوشد!

بله هنوز اين جامعه كه حداقل در قانون اساسي اش بندي فاقد هرگونه ضمانت اجرايي مبني بر برابري جنسيتها دارد در فرهنگ و عمقِ و ريشه‌ي خود، مردسالار است. هنوز رسوبات سخت مردسالارى در تفكر آشپزخانه اى سياستگذاران فرهنگى اين كشور و البته بدنه ى اجتماعى اش چشم ژرف انديشان را مي‌آزارد.

شايد در اثر سالها مبارزه براى برابرى بتوان ادعا كرد كه اين رسوبات و مقاومت هاى مردسالار و بسته، به لايه هاى انتهايى رسيده ست، اما معمولا رسوبات به لايه هاى انتهايى شان كه مى رسند زدودنشان سخت تر است. اين همانجاست كه رويه و روكشى مدرن داريم اما لايه هاى زيرين مان سخت، سنتى و واپسگراست. پس براى رسيدن به جامعه اى برابر در حقوق زنان با مردان هر چه جلوتر برويم نياز به تلاش بيشترى داريم. تازه به لايه هاى سخت رسوبات رسيده ايم. درست روى همين لايه هاى سخت است كه ريما رامين فر مقابل دوربين تلويزيون تا مرز جارى شدن اشكش سرزنش مى شود كه فرزندش را تنها گذاشته است و سر صحنه فيلمبردارى حاضر شده است، حالا گيريم در ظاهر مجرى خيلي هم مدرن باشد و تيكه‌هايش بر اساس آخرين پيامك هاي وايبري و واتس آپي دست چين شده باشد! درست روى همين لايه هاست كه ازدواج مجدد آقاى بازيگر طنازِ ما به طنز برگزار مى شود و با دست و جيغ و هورا مواجه مى شود و اين دست و جيغ و هوراها متاسفانه نشان از اين دارد كه اجتماع در ظاهر ترقي خواه ما هنوز عاشق تفكرات آشپزخانه اي است.

عباس اقلامي

نظرات کاربران
متن نظر :